De wijnstok van de centurion

23/11/2016 - Romeinse centurions droegen een wijnstok met zich mee waardoor hun rangorde werd aangetoond. Maar waarom ?

Deze vraag is misschien niet meteen brandend actueel, maar het antwoord erop is complexer dan verwacht. Zijdelings toont het tevens het belang aan van wijn in onze huidige beschaving.
En aangezien we In Vino Veritas heten, kunnen we niet anders dan daarop ingaan.

Vitis, vitis

vitis-centurionOver naar de overleveringen.

Een Romeinse centurion was in het algemeen de hoogste officier van een legioen en die leiding had over een zestigtal soldaten (een centurie). Min of meer het equivalent van een kapitein van een compagnie vandaag. Tegelijk vonden we de centurion in het Romeinse leger enkel terug in de infanterie. Leden van de cavalerie stonden onder leiding van een decurion.

De centurion is zowat de ruggengraat van het leger. Hij marcheert met zijn groep soldaten en bevindt zich steeds aan de rechterkant tijdens een gevecht, meestal de gevaarlijkste plek.

Als symbool van zijn autoriteit draagt hij een helm met een hanenkam en een vitis, een wijnstok die relatief recht is en ongeveer 80 cm lang, om een manoeuvre aan te kondigen, zijn soldaten in het gelid te doen lopen, maar om ze ook aan te moedigen of te corrigeren bij gebrek aan discipline.

In het woordenboek van de Romeinse taalkundige Sextus Pompeius Festus vinden we de uitdrukking ‘Sub vitem proelliari’, wat verwijst naar het feit dat centurions met hun wijnstok de soldaten mochten slaan om ze beter te doen vechten.

Dit gebruik van een stok bij wijze van gezag vinden we ook vandaag nog terug: de hoogste bevelhebbers van het leger dragen er een. In het Engels wordt ernaar verwezen met het woord ‘staff’ (knuppel), alsook in Generale Staf, het hoogste organisme binnen het leger.

In het Romeinse leger had deze wijnstok een zeer symbolische betekenis. Wanneer centurions een wijnstok kregen, ging dat gepaard met een grote militaire ceremonie.

Dat dit gezag werd uitgevoerd met behulp van een stok kunnen we enigzins begrijpen. Maar waarom precies een wijnstok?

Symbolische waarde

rome-soldatEen eerste interpretatie qua symbolische waarde is dat de wijnbouw zeer sterk gelinkt was aan de mediterrane cultuur van de oudheid.

Deze zeer snel groeiende liaan met zijn vele hechtranken wordt geassocieerd met tal van goede eigenschappen, zoals overvloed, herstel, verbondenheid, wedergeboorte, sterkte, vrede. In het oude Egypte, waar druivelaars veelvuldig gecultiveerd werden, was deze plant van grote betekenis. Dit oude Egypte beïnvloedde overigens heel sterk de Griekse en vervolgens de Romeinse cultuur. Ook in de Bijbel is de wijnstok frequent aanwezig.

In het specifieke geval van het oude Rome werd de wijncultuur onder meer doorgegeven door het leger, in hun gevechten tegen de barbaren en waarvoor wijn totaal nieuw was. Wijn was een nobele drank, gecultiveerd, goddelijk bijna.

Onze Gallische en Germaanse voorouders kregen inderdaad de liefde voor wijn te pakken via het oude Rome. In het voormalige Gallië vinden we overigens tal van sporen terug die gelinkt zijn aan drankfestijnen in de tijd van de Romeinen.

De goden Dionysos en Bacchus, die zowel voor dronkenschap als wijsheid stonden (In vino veritas), werden steevast met een wingerd afgebeeld. Ook gebruikte Bacchus een wijnstok om de tweekoppige slang te doden die Juno stuurde om hem te doden.

Meer aards

Een tweede interpretatie, die veel aardser is, brengt ons naar de Romeinse Republiek. Zo was het bij wet verboden om een Romeins burger te slaan, behalve met een wijnstok omdat de lichtheid en de veerkrachtigheid ervan de persoon in kwestie niet te veel verwondde.

Zo lezen we bij de Romeinse consul, historicus en schrijver Tacitus het verhaal van de sadistische centurion Lucillius, met als bijnaam Altera (‘een andere!’), die telkens om een nieuwe vitis vroeg van zodra hij die had stukgeslagen op de rug van een soldaat, waardoor hij het pak slaag kon verderzetten.

Hoe dan ook, het hout van een wijnstok, typisch voor een liaan, is zowel licht als resistent. Vandaar ook dat dit stuk hout werd gekozen om de hele dag met zich mee te dragen, in de hand of aan een riem.

Rondom de Mare Nostrum, of zoals de Middellandse Zee in de Romeinse tijd genoemd werd, vinden we ongeveer overal wijnstokken. Deze uitleg is wellicht iets minder poëtisch, maar dat de wijnstok een handig ding was staat vast.

Hervé Lalau

Voor meer “Sappige Verhalen”, klik hier

bannerfb2sales

Geef een reactie