Haydn & Málaga

18/02/2018 - Wat hebben Haydn en Málaga gemeen ?
Misschien verbaast het u, maar op z’n minst twee dingen.

Het eerste is een straat: calle Haydn in Málaga. En wat meer is, deze straat kruist calle Schubert en calle Chopin! Het tweede, en belangrijker voor ons, is dat deze zoete wijn van Andalusía de favoriete wijn was van deze Oostenrijkse componist, tenminste in zijn laatste 20 levensjaren.

Van Londen … al mundo

Toen Joseph Haydn in de voetsporen van Händel trad, helemaal in het begin van 1791, en naar Londen trok, maakte hij kennis met de zoete wijnen van Málaga. In Londen waren ze er reeds dol op, al meer dan 100 jaar. Maar ook Haydn viel ervoor.

De eerste echte wijncriticus, Samuel Pepys, had het er al over in zijn beroemde Diary, geschreven rond 1660. Hij schreef trouwens dat hij deze wijn vaak vermengde met sherry, die veel goedkoper was dan Málaga. Een bewijs dat Málaga in die tijd een zeker prestige genoot.

Haydn mocht dan van Málaga houden, het is niet dat het hem aan zoete wijnen ontbrak in de regio waar hij vandaan kwam. Het grootste deel van zijn leven bracht hij door in Burgenland, tussen Eisenstadt en Fertöd. Het kon dus niet echt moeilijk geweest zijn om eerder voor de Ruster Ausbruch te kiezen of voor ‘de koning van de wijnen en de wijnen van de koning’: de beroemde Tokay. Málaga was dus echt wel zijn favoriete wijn.

Maar misschien was een glas Málaga wel een manier om virtueel te ontsnappen aan het koude Centrale Europa en weg te dromen bij zonovergoten oorden aan de kust van Andalucía met deze zoete wijn.

Wat er ook van zij, in documenten wordt duidelijk dat nadat Haydn van Londen terugkeerde, princes Marie Esterházy, de echtgenote van zijn laatste mecenas Nicolaas II Esterházy, erop toezag dat de componist altijd over Málaga beschikte tijdens de maaltijd.

Hoe zat het overigens destijds met de bekendheid en de verdeling van deze wijn? Er bestaan nogal wat geschriften waarin Málaga vermeld wordt. Zo was Catharina II van Rusland een groot fan, nadat ze van de ambassadeur van Spanje een kist Málaga cadeau kreeg. Het betekende ook de start van een belangrijke handel met het Russische Rijk, dat voordelige douanetarieven genoot. Ook de Britse Navy was liefhebber, en mariniers scheepten tal van Malliga Sack (alias Moutain Wine) in tijdens hun bevoorradingsstops in Spaanse havens.

Wat later, in het midden van de 19e eeuw, bewierookten ook schrijvers als Dumas, Stendhal en Dostojevski dit vloeibare goud van Málaga.

Dat deze wijn nadien minder populair werd had niets te maken met oorlogen of belegeringen. Het was de phylloxera die vanaf 1878 de eerste zware klap toebracht, gevolgd door de algemene onpopulariteit die zoete wijn kende in de 20e eeuw. In anderhalve eeuw daalde de wijnstreek voor Málagawijnen van 110.000 naar 5000 hectare.

Ter illustratie …

Maar terug over naar onze vriend Joseph Haydn. Bestaat er een link tussen zijn muziek en deze zoete wijn van Axarquía? Het antwoord is ja, natuurlijk, anders had ik er geen artikel over geschreven.
Ter illustratie koos ik voor een concerto voor klavier. Vandaag zeggen we ‘voor piano’, maar destijds kon dat ook voor klavecimbel zijn, orgel of pianoforte.
In tegenstelling tot sonates, waarvan Haydn er vele op zijn naam staan heeft, schreef hij weinig concerto’s voor klavier. Slechts een 12-tal, geklasseerd als Hob. XVIII, volgens de Hoboken-Verzeichnis. Sommige daarvan zijn misschien niet van zijn hand. Ik denk daarbij met name aan het 9e concerto.
Maar het is niet het aantal dat telt, maar de waarde en de schoonheid ervan. En ik kan u deze concerto’s dan ook warm aanbevelen, te meer omdat ze een zekere sereniteit oproepen. Belangrijk is dat ze alle in majeur worden gespeeld: eerder opgewekt en zonnig, dus.

Goede smaak

Neem nu concerto nr. 3: een klassiek stuk dat dateert van 1765, zeer classicistisch van stijl. Haydn die destijds 33 jaar oud was, was in dienst van prins Nicolaas I Esterházy, iemand bij wie hij zijn creativiteit kon uitdrukken. Aangekomen bij een eerste vorm van maturiteit, lijkt het erop dat Haydn de erfenis van Händel en de zonen van Bach zich eigen gemaakt heeft, om werken te componeren op zijn eigen manier, zij het charmant als altijd.
Na een eerste eerder vrolijke beweging, maar voorzien van een zekere verfijning, komt het largo cantabile. Bij het horen van de piano, waarvan de klanken met de regelmaat van regendruppels in ons oor terechtkomen, in de lage noten ondersteund door regelmatige strijkklanken van de altviolen en de cello’s, denk ik aan de tedere melancholie die een wandelaar overvalt na een lange wandeling op het platteland, op het einde van de dag. Alles is rustig, sereen, de natuur maakt zich klaar voor de nacht. Een gevoel boordevol aangename herinneringen, waar enkele muzikale loopjes zalige momenten oproepen en we een zucht slaken, maar een tevreden zucht: warm, cosy, gemoedelijk en behaaglijk, zonder enige sentimentaliteit.

En dat alles is van een grote en eenvoudige schoonheid. Haydn, die geen pianowonderkind was zoals Mozart of Chopin, gaat niet over tot spektakel, tot pracht en praal, tot een stortvloed van noten. Nee, alle noten komen op het juiste moment, precies op hun plaats. Zelfs het presto dat volgt, getuigt van een zekere terughoudendheid in deze levendige ambiance. Ik denk hierbij aan een gepaste en beschaafde grap tijdens een diner met kaarslicht, in het gezelschap van een fijne en karaktervolle wijn.

In vergelijking is het daaropvolgende concerto, nr. 4, iets meer somber. En nr. 11, het laatste (gecomponeerd rond 1784) meer ontroerend. Iets meer Mozartachtig ook – beide componisten leerden elkaar kennen en konden goed met elkaar opschieten, wat eerder zeldzaam is tussen twee genieën. De mooiste gevoelens zijn aangename gevoelens, en in het leven komen we tal van heerlijke momenten tegen waarvan we moeten profiteren wanneer de tijd er rijp voor is.

We mogen niet vergeten dat Haydn, die stierf op het momet dat Wenen pas bezet was door de troepen van Napoleon, de verbinding maakte tussen het classicisme en de romantiek, tussen het ancien régime en de revolutie.

En het verband met Málaga ?

Een Málagawijn die voor mij antwoord biedt op al deze omschrijvingen hierboven is de l’Ariyanas Blanco Dulce Moscatel van Bodegas Bentomiz.
Ook hier geen enkele wanklank, geen enkele ruwheid, maar sierlijkheid in zijn meest pure vorm. Aangenaam en vlot, met heerlijke impressies, zacht en toch karaktervol. Een volle wijn ook, zonovergoten, hartverwarmend, met enkel een zilt puntje en een vleugje melancholie, precies wat nodig is. Jammer, mijn glas is reeds leeg … Graag nog een slokje van deze nectar, alstublieft!
Eigenlijk had ik ook voor de drie beroemde symfonieën ‘Le Matin, Le Midi en Le Soir’ kunnen kiezen, ook van Haydn, waarmee ik u misschien zou aanzetten om deze wijn op elk moment van de dag te drinken …

Hoe dan ook is het hoog tijd dat u deze combinatie zelf uitprobeert, in majeur uiteraard.

www.bodegasbentomiz.com
www.labuenavida.be

Hervé Lalau

Voor meer “Sappige Verhalen”, klik hier

Geef een reactie