Puligny-Montrachet: een mijn van wit goud

17/08/2020 - Puligny is in het westen op broze kalkrots gesitueerd en wordt in het oosten overvloedig bevoorraad door het goed bereikbare grondwater. Het brengt ’s werelds grootste witte wijnen voort. In dit Venetië van de wijn vloeit de chardonnay rijkelijk als in een grand canal met paleizen die luisteren naar de namen Enseignières, Folatières of Montrachet op de oever. Fijnheid en elegantie openen op een nooit vermoede waaier van complexiteit.

Puligny deelt, in het zuiden van de Côte de Beaune, zijn grand cru-status met Chassagne. Deze twee gemeenten bezitten elk hun grootheden, maar delen over de gemeentegrenzen heen de Bâtard Montrachet en de wereldvermaarde Montrachet. Zowel aan de ene als aan de andere zijde verwenden de wijnbouwers dermate deze zo gegeerde perceeltjes, dat ze ook en gelijktijdig de vermaardheid van de beide gemeenten internationaal aanwakkerden.

Discreet en beroemd

Vanaf de nationale baan onderscheidt Puligny zich in niets van de andere wijngemeenten. Alleen een groot uithangbord wijst de toerist er op dat hij zich in het heiligdom van de witte wijn bevindt, meer is er niet. In het dorpje echter, tussen de fraaie gebouwen rondom twee pleintjes, is de stilte en de rust treffend. Naar het voorbeeld van die crus die hun geheimen beetje bij beetje prijsgeven, onderhoudt Puligny de zijne achter anonieme façades van soms zeer gereputeerde wijnhuizen. Via een weg tussen de wijngaarden komt men in Blagny, dat wat hoger gelegen is. Het zicht van op die hoogte loont de reis en geeft, beter dan van beneden, de intensiteit van de helling beter weer. “Puligny” komt etymologisch van “pul”, wat ergens moeras zou betekenen. Nu nog staat het grondwater dicht bij de oppervlakte en kelders konden ze er dan ook niet graven. Het proeven gebeurt doorgaans op de gelijkvloerse verdieping. De cisterciënzerabdij van Maizières (Saône et Loire) heeft een grote rol gespeeld in de uitbouw van de wijngaard en meer bepaald de “Mont Rachaz”, de latere Montrachet. In 1879, werd de plaatsnaam Chassagne en Puligny definitief vervolledigd met Montrachet, zoals ook Gevrey of Vosne dat met hun respectievelijke Chambertin en Romanée deden.

Een hof vol lekkernijen.

De wijngaard (235 ha) vormt, ten westen van de dorpskom, een vrij homogeen en compact geheel. Vandaar gaat het bergop naar het bijhorend gehucht Blagny, waar enkele bosjes bomen de schijnbare regelmaat verstoren. Schijnbaar, want wie de bodem van nabij bestudeert, begrijpt beter dat de kleine verschillen in bodemtextuur soms grote gevolgen hebben in de brede waaier van nuances die in de wijnen terug te vinden zijn. Gedeeltelijk, want de ondergrond is evenwel onzichtbaar. Meestal worden twee dominanten geciteerd, waartussen de Bourgognewijnen variëren: kalkrots en klei. De grondlagen van Puligny werden tijdens de Juraperiode van het tertiair gevormd en bestaan vooral uit kalk en mergel. Het niveau van de grondwaterspiegel en de vele bronnen die men hier en daar in de wijngaarden aantreft, hebben uiteraard ook een invloed.

Het afgebakende herkomstgebied begint ten westen van de grote baan, RN 74, en ter hoogte van het dorp. Daarna volgt een strook van premiers crus en pas daarna de grands crus. In Blagny treft men letterlijk en figuurlijk vooral premiers crus aan, alleen de Trézin is niet als premier erkend.

De Grands crus:

Montrachet

Ere wie ere toekomt. De lof steken met Montrachet is als een open deur intrappen. Niemand die er ook maar aan twijfelt dat hier één van de beste wijnen ter wereld geproduceerd wordt. Is het de beste? Men ontkomt niet aan het ja-antwoord, alhoewel dat gevoelig en persoonlijk ligt. Als alle parameters (vooral jaargang en wijnmaker) optimaal zijn, wordt de chardonnay hier verheven tot een kunstwerk. De bodem (ja ja! ze hadden dan toch gelijk met hun afbakening) is uitzonderlijk: een zuidoost oriëntatie, 10% hellend, tussen de 250 en 270 m hoog, rotsachtig, mediterrane warmte, 32 à 36% klei, rijk aan mergel en grint, waterdoorlatende kalklaag dicht bij het oppervlak, zonder die mysterieuze roodachtige grondader te vergeten die de legende voedt. Enkele 13-eeuwse documenten gewagen van “Mont Rachaz” of “mont rasé”. Montrachet nam zijn huidige vorm als wijngaard reeds in de 15de of 16de eeuw aan. Hij verkreeg zijn reputatie met witte wijnen, terwijl Batard en Bienvenues in die tijd vooral met rode wijnstokken beplant waren. De wijnen van de omliggende percelen namen voorbeeld aan hun illustere buur, met als gevolg dat een hele reeks Montrachets als paddestoelen uit de grond schoten. Daarom ook werd de authentieke Montrachet wel eens “Grand”, “Vrai” of “Ainé” genoemd. Een vonnis van het gerecht van Beaune in 1921 bepaalde de juiste afbakening en die werd in 1939 door de INAO bekrachtigd.
De helft van de 8 ha bevindt zich op Puligny. Het deel op Chassagne heet “Le Montrachet” en lijkt meer verkaveld. Het neigt wat meer naar het zuiden en geniet van de uitstraling van de domeinen van Jacques Prieur (2 percelen), van Comtes de Lafon (in het uiterste zuidoosten) of van Het Romanée-Conti domein (3 percelen). In Puligny zijn vijf eigenaars gelukkig met hun deel van dit aards paradijs. In het noorden is de Marquis de Laguiche (2 ha) het grootste en dat wordt door Drouhin gevinifieerd en vermarkt. Wat verder de families Regnault de Beaucaron en Guillaume (80 aren), waarvan de druiven of most aan Latour, Jadot en Olivier Laflaive verkocht worden. En ten slotte de familie Ramonet (26 aren) en het wijnhuis Bouchard Père et Fils (89 aren).

Leidt Montrachet onweerstaanbaar naar het absolute hoogtepunt? Welnu men mag gerust zijn: het aantal flessen dat deze verwachting inlost, overstijgt alleszins in grote mate het aantal dat te vermijden is. Toch horen zij niet allemaal bij de top. Soms wordt het streven naar kwaliteit in het gedrang gebracht door allerlei speculaties omwille van de zeldzaamheid. Een ander probleem is dat van het te snel consumeren. Het is aan te bevelen deze wijnen 5 tot 15 jaar te verouderen. De Montrachet zal dan een weelde van complexiteit schitterend weergeven. Het absolute alles in één: kracht zonder logheid, verfijning zonder zwakheid, temperamentvol en vooral een onvoorstelbare lengte die de mond vult met honing, droge vruchten, edele vegetale tonen, kruiden, … Hij is bij elke wijnboer of handelaar – die laatste is het zich verplicht – het sluitstuk van een proeverij. Toch kan ik niet verzekeren of, naargelang de jaargangen, een confrontatie tussen al de grands crus van deze witte wijnwereld, steeds in zijn voordeel zal uitdraaien.

Chevalier Montrachet.

Net onder de Montrachet op een hoogte van 265 en 300 m vindt men de Chevalier-Montrachet. De helling wordt steiler (20%), de kalkrots zet meer door, met hier en daar een terrasje in het wat troosteloze landschap. Door de steilere helling en de daarmee gepaard gaande erosieproblemen, heeft dit gedeelte dat aan glans moeten inboeten ten voordele van de onderbuur. Wat er ook van zij, het levendige mineralig karakter geeft aan de wijn een wat strakkere karakter, zonder evenwel zijn behaaglijkheid te verliezen. De 7,36 ha werden stapsgewijs samengebracht. De laatste klassering dateert van 1993 waardoor een ha van Caillerets en Chevalier (Demoiselles) in het afgebakende gebied opgenomen werden. Dit was vooral het werk van de wijnhuizen Jadot en Latour. Daarvoor, in 1974, werden 25 aren geklasseerd op rekening van het domein Chartron, die het doorverkocht. Chartron bezit niettemin nog steeds de Clos des Chevalier (Clos is juist, er staan drie muurtjes omheen). Het wijnhuis Bouchart et Fils brengt sedert 98 naast zijn gewone (alhoewel) Chevalier, een Chevalier La Cabotte op de markt. De druiven komen van een perceeltje dicht bij een pittoresk en recent gerestaureerd stenen gebouwtje.

Bâtard-Montrachet.

Alle liefhebbers van grote witte Bourgognewijnen kennen de legende van deze Bâtard. Hij ontsproot uit het liefdesspel van een “pucelle” (=maagd) en de heer van Montrachet. Deze laatste adopteerde het kind dat hem, na het verdwijnen van zijn zoon, zou opvolgen. Bâtard of niet, het is de grootste grand cru. Zowat 11,87 ha, liggend tussen de 240 en 250 meter, waarvan 6 ha op Puligny. De bodem wordt wat vetter, vooral in Puligny. Het aandeel grint neemt af naargelang de helling meer naar de vlakte neigt en dichter bij de zone van gemeentelijke appellation komt. Er liggen geen premiers tussen. In de 19de was enkel het hoogste gedeelte, grenzend aan de Montrachet, als “première cuvée” geklasseerd. De Bâtard, die erg verkaveld is, brengt uitbundige en rijke wijnen voort. Als goede wijnmakers, zoals Pierre Morey, er zich op toe leggen, bekomen ze zelfs dat edele.

Bienvenues-Bâtard-Montrachet.

De legende wilt dat jubelende bewoners van Puligny hun toekomstige vorst verwelkomden, vandaar de naam. Alhoewel deze plaatsnaam reeds in de 14de vermeld wordt, is het pas in 1939 dat deze enclave – 3,69 ha – in de Bâtard-wijngaard officieel als een entiteit wordt erkend. Hij deelt met zijn buur hetzelfde profiel en dezelfde zuidelijke oriëntatie. In de 19de worden zowel Montrachet, Chevalier als Bâtard vermeld. Van Bienvenues is geen sprake, trouwens het comité de l’agriculture klasseert in 1860 deze plaatsnaam als “deuxième cuvée”. Tonen ze daarmee aan dat de Bienvenues slechts een kleine Bâtard zou zijn? Welnu, na heel wat vergelijkingen in verschillende bedrijven, heb ik kunnen vaststellen dat de Bâtard iets meer inhoud en delicatesse heeft. Voor het overige lijkt de Bienvenues erg op zijn grotere broer. Toch wil ik hieruit geen voorbarige conclusies trekken. Als ze gevinifieerd worden, zoals de Carillons dat doen, moeten de Bienvenues in een blinde proeverij niet vrezen voor de confrontatie

Premiers crus.

Een twintigtal lieux-dits (plaatsnamen) verdelen de 100 ha productiezone onder zich, daarvan zijn slechts 2 ha met rood beplant. Men kan meerdere grote sectoren op de kaart aantonen, maar bij nader toezien is de verscheidenheid zelfs nog groter dan men zou vermoeden. De eerste strook wijngaarden ligt horizontaal op de hoogte van de grands crus, maar op een diepere doorlaatbare bodem vergeleken met de hoger gelegen wijngaarden van Blagny. Die bevinden zich dichter bij de harde ondergrondse rots.

De Caillerets en de Pucelles zijn de directe buren van de grands crus en tonen dat ook met veel raffinement, iets meer in de Caillerets. De Clavoillon, het grootste gedeelte in monopolie van Laflaive, goed evenwichtig met zijn zuurheid, is wat zwaarder. Perrières (met de Clos de la Mouchère) is dan weer rond, charmerend, smeuïg, krachtig en soms – naargelang de ligging, ouderdom van wijnstokken en vinificatie – wat mineraliger. Les Folatières, de grootste premier cru (bijna 18 ha) kent meerdere expressies. De helling is wat steiler en bovenaan ondergaan de wijnstokken de wet van de kalkrijkheid. Hetzelfde voor de Chalumeaux, Truffière et Champ Gain, waar de magere bodem voor strengere wijnen zorgt, eerder naar goede zuurheid neigend dan naar suikerrijkheid (interessant in 97). La Garenne, Hameau de Blagny en Sous le Puits geven witte Puligny premiers crus, maar zijn rode Blagny premiers crus als de pinot noir de chardonnay vervangt. De hogere ligging en ook de nabijheid van het bos, dus koeler, laten zich voelen: de witte wijnen koppelen levendigheid aan een goede materie en zijn dan ook interessant (rode niet geproefd), maar hebben niet de complexiteit van de lager gelegen crus. Zeker Sous le Puits haalt het niveau niet.

Gemeentelijke herkomstbenaming

Deze categorie van Puligny’s kent twee versies. Ofwel zijn het assemblages van verschillende percelen die elkaar kunnen aanvullen, want niet iedereen beschikt over voldoende opbrengst (komt het meest voor); ofwel is het een wijn van één enkel perceel. Op de 114 ha werd slechts 1 ha voor rode wijn voorbehouden. Een Puligny is dikwijls herkenbaar aan zijn verfijnd zuurtje en onderscheidt zich daardoor van de directe buren Chassagne en Meursault. Bij de wijn van één enkel perceel vermelden we graag de krachtige wijnen Les Levrons van Patrick Javiller en Tremblots van Hubert Lamy, zonder evenwel de Enseignières van Coche-Dury te vergeten. De Tresin, op het hoogste deel van de helling, is als Puligny wit, maar rood als Blagny.

Dossiers IVV, klik hier

Geef een reactie