Savoie of Savoie-wijnen, niet meer een ontdekking !

21/01/2021 - Chambéry klinkt als een bel voor alle skifanaten die de stad als een verplichte passage zien op hun weg naar hoger gelegen skioorden maar zelden als een wijngebied. De rit via de snelweg die de Isère volgt, roept geen enkele gedachte op bij het lezen van de namen Apremont, Arbin, Chigin… Het is pas als men boven is, aan één of andere bar, dat de flessen met het logo Savoie aan de namen van de wijngaarden beneden herinneren.
De bergrestaurants slijten, tijdens het skiseizoen, een groot gedeelte van de Savoie wijnproductie.

Een blik op deze wijngaard.

De Savoie-wijngaard is tegelijk eenvoudig en toch gecompliceerd.
De eenvoud zit hem in het feit dat vele wijngaarden van de afgebakende appellatiezones ingesloten zitten in een vallei en door die compartimentering dikwijls slechts één dominante druivensoort hebben. De complicering zit hem in de verschillende bodemtypes, microklimaten, hellingen en oriënteringen, kortom een individueel terroir voor elke beplante helling.

Chambéry, de stralende draaischijf.

De oude hoofdstad van de Savoie en thans hoofdplaats van het departement is de uitvalbasis voor vijf omliggende entiteiten: in het noorden rondom het meer van Bourget, te Jongieux en te Chautagne. In het zuiden waar zich in de Combe de Savoie, o.a. de wijngaarden van Apremont, Abymes, Cruet, Arbin, Chignin en het minuscule Monterminod bevinden.

Kaap richting noorden

– Jongieux en zijn cru Marestel.

De wijngaard van Jongieux, amper bekend wegens de gerenommeerde cru Marestel, werkt intens aan de heropleving van zijn bekendheid.

Het wijndorp Jongieux wordt door de bergen Charve en Chat van het Bourget-meer gescheiden. Het is het centrum van de gelijknamige appellatie die vijf dorpen omvat. De druivensoort altesse of roussette overheerst er en is aangeplant op de steilste en meest steenrijke hellingen. Alleen aan de voet van de hellingen is er nog wat plaats voor vreemde en/of andere Savoiewijnstokken: chardonnay en jaquère voor wit, mondeuse, gamay en pinot noir voor rood.

De heropleving van de wijnbouw is er recent. In het begin van de zestiger jaren moeten policultuur en veeteelt wat terrein prijsgeven aan de wijnbouw. Die uitbreiding zet zich in de 10 volgende jaren sterk door. Vanaf de jaren tachtig is wijnbouw voor velen al een 100% activiteit, terwijl de jaren negentig een spectaculaire kwaliteitsverbetering kennen. Tot grote tevredenheid van de wijnboeren zaait men gras tussen de wijnranken omdat dit erosie vermijdt, rendementen naar omlaag haalt, allerlei behandelingen beperkt en de ontwikkeling van de microfauna bevordert. Vandaag is praktisch de gehele wijngaard met ‘tussengras’ bezaaid.

Het heringebruiknemen van de sinds de eerste wereldoorlog verwaarloosde percelen gaat met veel zweet en drilboorgeluid gepaard. De cru Marestel, ten noorden van Jongieux, geniet zelfs van een Frans-Europese subsidie om 7 ha sinds 1914 verwaarloosde wijngaard heraan te planten. De cru zelf telt 50 ha en heeft hellingen die een 50% hellingsgraad halen. De wijngaard van Jongieux is in totaal 200 ha groot.

L’AOC Roussette de Savoie Cru Marestel blijft beperkt tot de steilste hellingen ten noorden van Jongieux, die georiënteerd zijn naar het westen en bedekt met brokkelig puin. Uitsluitend met altesse beplant. Een andere soortgelijke cru, ten zuiden van Jongieux, is “Monthoux”.

De AOC Roussette de Savoie en Vin de Savoie worden in een meer morenen-achtige terroir verkregen dat zich over vijf gemeenten uitstrekt: Billième, Jongieux, Lucey, St-Jean-de-Chevelu, Yenne. Alleen “Jongieux” mag op het etiket vermeld worden samen met de naam van druivensoort.

Beschrijving

  • Bodem: de wijngaard bevindt zich op de westelijke flank van de anticlinale(*) Juraglooiing, die gevormd wordt door de La Charve-Haut berg op de westelijke oever van het Bourget-meer. De helling die het dorp Jongieux domineert, bestaat uit mergelachtige Kimmeridge-kalk. De broze bovenlaag is op de hoogste plaatsen vrij dun. Lager en dichter bij het dorp groeit de wijnstok in een wat meer kleiachtige gletsjerbodem.
  • De hoogte van de wijngaard varieert van 250 tot 560 meter. De oriënteringen gaan van het zuidoosten naar het noordoosten.
  • Niettegenstaande een 1.150 m hoge afscheiding geniet de appellatie van het microklimaat, eigen aan het Bourget-meer. Dit meer speelt een erg regulerende rol op de uiterste temperaturen tijdens winter en zomer.
  • De altesse of roussette is een druivenlaar afkomstig van Cyprus, meegebracht tijdens de kruistochten. De weelderige plant groeit rechtop met grote drielobbige bladeren. De trosjes zijn middelgroot en rond.
  • *Anticlinaal: In de tektonische geologie een plooi waarbij de oudste gesteentelagen in het centrum van de plooi liggen. Het tegenovergestelde van synclinaal.

– La Chautagne

De keuze tussen voldoen aan de vraag of opteren voor kwaliteit is soms moeilijk. De wijngaard ligt, ten zuiden van het Bourget-meer, aan de samenvloeiing van de Rhône en het moerasachtige verlengde van het meer, vooral op hellingen en overheerst het beboste gebied met uitkijk op het zuidwesten. La Chautagne strekt zich uit over 30 km en geniet van een zeer gunstig, bijna Provençaals klimaat. Hier bieden het Bourget-meer en de windafscherming een ideale temperatuur van gemiddeld 20°C, met daarbovenop warme zomers en zachte winters. Er valt evenwel een neerslag van 1080 mm. De zachtheid van het klimaat laat zelfs de aanwezigheid van krekels toe en in de nabijheid van het meer groeien olijf- en vijgenbomen en ook amandelbomen. De gamay is er heer en meester. De bijna volledige opbrengst wordt door de Coöperatie van Chautagne verwerkt. Er zijn slechts vier onafhankelijke wijnbouwers. De gamay neemt 45% van de geplante oppervlakte voor haar rekening en is duidelijk verschillend van de Beaujolais-productie. De bodem met vooral mergel, geeft de typerende kenmerken van nat leder, peper en wat gerookte tonen. Niettegenstaande het algemene gebruik om gras te zaaien tussen de wijnranken blijven de rendementen van de gamay vrij hoog en halen zij, zonder problemen het quota van 68 hl/ha met een densiteit van 6.500 stokken per ha voor de oudere aanplantingen en 5.000 voor de meer recentere aanplantingen. De hogere rendementen maken dat de druiven minder rijp zijn en een hogere zuurheid hebben. De Cave de Chautagne, bewust van die kwaliteitstekorten, herzag zijn strategie en biedt sindsdien verschillende premies. Het mechanisme werkte zo efficiënt dat de kwaliteit duidelijk steeg. Maar de kelder heeft vandaag dan ook een tekort aan wijnen tot groot jolijt van de onafhankelijke producenten die zelf de volle pot nemen.

Beschrijving

De wijngaard van Chautagne ligt op de westelijke helling van de Gros Foug, Jurasachtige evenknie van de Chat-berg ten zuidwesten. Men vindt er de wijnstokken halfweg de helling, op kalkachtige mergel van kamachtige fossielen die deze kalkrijke formatie typeren. Het meest noordelijke gedeelte, het gebied tegen het dorp Motz, bestaat uit morenen. De hoogte varieert van 250 tot 450 meter. De gemeenten Motz, Serrières, Ruffieux en Chindrieux hebben recht op de appellatie Chautagne.

Kaap richting zuiden

De “Cluse”* van Chambery leidt ons naar het zuidoosten, richting “Combe* de Savoie” of de boulevard des Alpes, eeuwige passage zowel voor de prehistorische mens als voor de hedendaagse skifanaat.
*Cluse: inkerving veroorzaakt door een waterloop die loodrecht loopt met de plooiingslijn.
*Combe: een inzinking veroorzaakt door erosie in de as van de plooiing.

Apremont en Abymes

Ten zuidwesten van Cluse aan de voet van de Granier waar bijna uitsluitend jacquère is aangeplant.

Apremont, de hoogste

Een gezonde wedijver brengt er “goed humeur en dynamisme”.

Met zijn meer dan 330 ha,  verdeeld op steile hellingen en georiënteerd naar het oosten-zuidoosten, is Apremont wellicht de bekendste en de meest productieve van al de crus in de Savoie. Niet minder dan 25.000 hl per jaar en rendementen van 71 hl/ha, PLC* inbegrepen. Maar de jacquère kan deze rendementen moeiteloos aan. Uit ervaring weten de wijnboeren dat een strengere beperking ontzettend veel werk zou vragen en het toch niet zou lonen wat de kwaliteit betreft. Men moet in alle wijsheid de ouderdom afwachten om vieilles cuvées te verkrijgen.

De jacquère-wijnen worden tijdens de winter op de fijne gistdroesem bewaard en reeds in de maand maart gebotteld. Zo behouden zij hun frisheid en karakteristieke pareling. Men moet hem als een primeurwijn beschouwen die vlot wegdrinkt. De traditionele Apremont blijkt een plezierige wijn te zijn. Lekker, vlot en aangenaam geurend met bloemige en minerale tonen, verfrissend dankzij de levendigheid van de pareling en licht omwille van het lage alcoholgehalte van 11%.

Terwijl het grootse volume een primeurstijl heeft, bestaat er in de marge ook een productie van jacquère van oudere wijnstokken: vetter en compacter, zonder pareling en op een minerale basis, goed om te verouderen.

* PLC – plafond limite de classement = volgens het klassement maximaal toegelaten opbrengst (% dat mag afgeweken worden van de vastgelegde hoeveelheid hl/ha).

Abymes

Een mandvol stations.

Abymes is een 10 ha kleiner dan Apremont en heeft een soortgelijke jacquère-wijn. Het doel van de wijnboeren is niet de wijn te laten verouderen, maar hem in hetzelfde jaar nog te drinken. Dat is geen probleem, de nabijgelegen skioorden verzekeren een vlotte afname. Enkele wijnbouwers wagen zich aan een cuvée de vieilles vignes die wat meer structuur en kracht heeft. Hij doet het uitstekend met gerechten van vis uit het meer. De andere wijnbouwers lijken tevreden met hun wijn en blijven trouw aan hun rendementen, rijpheid en vinificatietechnieken.

De jacquère-wijnen van Abymes onderscheiden zich van deze van Apremont omwille van hun rondere karakter, meer levendigheid en dat beetje meer restsuiker, dat evenwel toch beneden de 5g/l blijft. De fruitige tonen vervangen de meer florale van de Apremontwijn. Het wat meer smeuïge karakter omwikkelt tenslotte iets beter de mineraligheid.

Abymes dankt dit structurele en aromatische onderscheid aan zijn lagere ligging. De wijngaarden vormen als het ware twee grote treden van een ingebeelde trap op de Granier-berg en gaan van 290 tot 500 m hoogte.

Beschrijving.

  • Apremont en Abymes is een dubbele wijngaard op een chaotisch geheel van met wijngaarden beplante percelen. Op hellingen of bulten, met onregelmatig steile hellingen en in een woeste omgeving. De aanblik getuigt nog steeds van de verschrikkelijke instorting van de Granier, waarbij in 1248 zestien dorpen onder een halve km³ stenen en aarde werden bedolven. De Mont Granier, een synclynale glooiing van 1933 m hoog, lijkt een reusachtige Titanic van kalk die in een zee van mergel vaart. De voorsteven van de berg brak af en stortte neer onder druk van de doorweekte mergel. De modderstroom liep 7 km ver en botste, ter hoogte van de dorpen Myans en de Marches, op de hellingen van de Cluse van Chambery. Op deze enorme chaotische afzettingen, zowat 12 km² groot, bevinden zich thans de wijngaarden van Apremont en Abymes (Abymes komt van de 15-eeuwse benaming “paroisses abîmées”)
  • Het terrein omvat een meervoud van kalkachtige blokken van verschillende omvang, soms zo groot als een huis, ingepakt in een structuur van mergel en kalk.
  • De jacquère blijkt hier, in Abymes de Myans, zijn origine te vinden. Het is ook de meest aangeplante wijnstok in de Savoie : meer dan 900 ha. Erg robuuste en weelderige plant met brede bladeren en middelmatig grote trosjes met ronde conische druifjes. Rijpt laat.

Aan de overkant en op de noordoostelijke helling van de Cluse: de cru Monterminod.

De wijngaard ontsnapt net nog aan de sterk uitbreidende urbanisatie van de stad Chambery. Bevindt zich op goed gedraineerde en naar het zuiden georiënteerde mergelbodem, op de gemeenten Saint-Alban-Leysse. Twaalf ha met altesse beplant, leveren de AOC Roussette de Savoie cru Monterminod.

Op het einde van de Cluse, Chignin

De Cluse van Chambery en de Combe de Savoie omschrijven langs de zuidkant het Massif des Bauges. Op de kruising van de twee assen vindt men de derde grootste wijngaard van de Cluse: Chignin met 200 ha. De jacquère overheerst er, maar de bergeron is de lokale vedette. De bergeron of roussanne veredelen deze uit steenslag bestaande zeer steile hellingen, die naar het zuiden en zuidwesten georiënteerd zijn. De druiven rijpen er uitstekend, geholpen door de goed beheerste rendementen. De Chignin Bergeron haalt gemakkelijk 12 à 13 %, en laat zelfs in sommige jaren een zeer late oogst (vendange tardive) toe (Bergeron d’Elisa 2000 van JP en JF Qnénard).

Tijdens een verticale proeverij konden wij het verouderingspotentieel van de bergeron goed inschatten envenals de, naargelang hun terroir en hoogteligging, variërende eigenheden van de percelen. Ook konden wij tijdens deze proeverij de enorme vooruitgang, die de regio in de laatste 10 jaar geboekt heeft, vaststellen. De appellatie kijkt over zijn grenzen en is constant op zoek naar verbetering, zowel wat de bebouwing als wat de vinificatie betreft. Een verticale proeverij over tien jaar zal nog meer tevredenheid brengen, dan deze van vandaag.

Beschrijving.

De wijngaard ligt op de zuidelijke helling van het Massif des Bauges, op een bodem van kalkachtig puin, met vooral bergeron op de hoogste gedeelten. In het meer mergel- en kalkachtige gedeelte aan de voet van de helling worden vooral jacquère en de 30% rode wijnstokken (gamay, mondeuse en pinot noir) verbouwd. De gemiddelde hoogte is 350 m en de oriëntatie is zuidelijk en zuidoostelijk. De bergeron of roussanne zou van Tain l’hermitage komen en reeds lang geleden in de Savoie zijn ingevoerd. De weelderige plant vraagt steile, goed georiënteerde en gedraineerd hellingen. Deze druivelaar geeft complexe en rijke wijnen. Eertijds nog uitgespuwd, maar dankzij het doorzetten van de wijnboeren van Chignin kreeg de bergeron thans een ereplaats.

Een reeks wijndorpen op de zuidelijke hellingen van het Massif des Bauges.

De noordelijke flank van de Combe de Savoie vormt vanaf Chignin tot aan Fréterive een ononderbroken lint van wijngaarden. Men telt er alle toegelaten Savoie-wijnstokken. De aanwezigheid van de plantkwekerijen van Fréterive is hier niet vreemd aan.

De zuidoostelijke hellingen, goed beschut tegen wind vanuit het noorden, bevorderen het verbouwen van de mondeuse, een rode druivelaar. Die komt het best tot zijn recht in de gemeente Arbin,.niet zo ver van Montmélan. De wijngaard heeft een puinachtige bodem en zit geprangd tussen de wijngaarden van Chignin en Cruet.

Beschrijving

  • Montmélian, Arbin, Cruet, Saint-Jean-de-la-Porte, Saint-Pierre-d’Albigny en Fréterive volgen elkaar op de westelijke en oostelijke hellingen van de Tithonische en Urgonische kloven van het Massif des Bauges. De variatie van klei- en mergellagen bepalen de eigenheden van de verschillende crus. De hoogte varieert van 290 tot 500 m terwijl de oriëntatie van de gehele wijngaard overwegend zuidoostelijk is.
  • De mondeuse lijkt op de wijnstok van de Allobrogen die door Plinius de Oude en Columella beschreven werd. De mondeuse is een weelderige wijnstok en past zich goed aan de verschillende bodemtypes aan. De bladeren zijn groot en grijsgroen gekleurd. De druiventrossen zijn langwerpig en piramidaal gevormd met middelgrote en erg donker blauwzwart gekleurde druifjes. Rijpt laat. Geeft zeer tanninerijke paarsdonker gekleurde wijnen met een typerende geur van violet, aardbei en framboos.
  • Er bestaat ook een witte mondeuse.

De Savoie, een minder gekend wijngebied.

Doorgaans blijft het beeld over de Savoie steken bij een raclette met een licht parelend wijntje. Dit is een vertekend beeld ver weg van de realiteit. De keuken van Savoie blijkt complexer en veel fijner dan die nostalgische après-ski gedachte. De Savoie is steeds een doorgangszone geweest voor handelaars en vervoerders. Deze betaalden dikwijls hun verblijf met goederen die zij transporteerden, o.a. kruiden of cacao…

Het graafschap Savoie ontdekte nog voor Parijs de chocolade. Al deze kruiden dienden niet alleen om de verschillende kazen te parfumeren maar werden ook gebruikt in de bereiding van visgerechten, zoetwaren en vleesgerechten.

Een keuken om te ontdekken!

Ook de wijnen verdienen enige aandacht. De Savoie bezit een buitengewone variëteit van weliswaar nog onvoldoende ontgonnen maar exceptionele terroirs. Voeg er de kwaliteit en de originaliteit van de wijnstokken aan toe en men zal begrijpen dat Savoiewijnen overal een plaats verdienen aan eender welke tafel. Maar de bal ligt in hun kamp. Nog te veel wijnbouwers achten het niet nodig om zich in vraag te stellen en verkiezen de tot hiertoe nog lucratieve lokale afzetmarkt. Anderen hebben voor de moeilijkere kant van de kwaliteit gekozen en zijn meer “terroir-minded”. Wij zijn die mensen dankbaar dat zij ons de vele facetten van de Savoie tonen.

Onze Selectien

Voor andere artikels van ‘Op reis met IVV’, klik hier

Geef een reactie